វិទ្យា​សាស្ត្រ៖ ហេតុអ្វី​សត្វ​អំពិល​អំពែក​អាច​បញ្ចេញ​ពន្លឺភ្លឹប​ភ្លែតៗ​បាន?

សត្វ​អំពិល​អំពែក​ដែល​បញ្ចេញ​ពន្លឺ​ភ្លឹប​ភ្លែត​ៗនា​ពេល​រាត្រី អាច​គ្រាន់​តែ​ជា​វិធីបង្អួតសម្រស់​ខាង​ក្រៅ​របស់​ពួកវា​ ដែល​ដូចទៅ​នឹង​កន្ទុយ​ដ៏​វែង​នៃ​សត្វ​ហស្ស ដើម្បី​ទាក់​ទាញ​ចំណាប់​អារម្មណ៍​ពី​ “គូស្នេហ៍” របស់ពួក​វា​តែប៉ុណ្ណោះ?

តាមការ​សិក្សា​ស្រាវជ្រាវ​ ការ​បង្អួត​សម្រស់​ខាង​ក្រៅ​ មិន​មែន​មាន​តែ​នៅ​លើ​មនុស្ស​ ឬ​សត្វ​ធំៗ​នោះទេ ប៉ុន្តែ​សត្វ​ល្អិតផ្សេង​ៗ ក៏​ចេះ​បញ្ចេញ​សម្រស់​ ដើម្បី​ទាក់​ទាញ​ចំណាប់​អារម្មណ៍​ផងដែរ។

តាម​ពិត សារ​ធាតុ​បញ្ចេញ​ពន្លឺ​នៅ​ក្នុង​​ពោះ​របស់​អំពិល​អំពែក ពេលវា​ប្រទះ​នឹង​អុក​ស៊ីហ្សែន វា​នឹង​បញ្ចេញ​ពន្លឺ​ ប៉ុន្តែពន្លឺ​នោះមាន​សភាព​ខ្សោយ​ខ្លាំង​ពេក​ ទើបយើង​មិន​អាច​មើល​ឃើញ​​នៅ​ពេល​ថ្ងៃ។ អំពិល​អំពែក​​​ឈ្មោល​មាន​​​​​ស្លាប​សម្រាប់​ហោះ ចំណែក​អំពិល​អំពែក​ញីវិញ​មិនមាន​ស្លាប​នោះ​ទេ​។ ដូច្នេះ ការ​បញ្ចេញពន្លឺ​នេះក៏​​ដើម្បី​ទាក់​ទាញ​ចំណាប់​អារម្មណ៍​រវាង​គ្នា​នឹង​គ្នា​ផងដែរ។

សត្វ​អំពិល​អំពែក​ឈ្មោល ដែល​អាច​ប្រមូល​ និង​បញ្ចេញ​​ពន្លឺ​ fluorescent បាន​យូរ​ នឹង​មាន​ឱកាស​ជោគជ័យ​ច្រើន​ក្នុង​ការ​​ស្វែង​រក​គូស្នេហ៍ និង​ជួយឱ្យ​អំពិល​អំពែក​ញី បង្កើត​កូន​បាន​ច្រើន​។

អំពិលអំពែកមាន​2ប្រភេទ គឺ​អំពិលអំពែក​ហោះ និង​អំពិលអំពែក​វារ​លើដី​។ អំពិលអំពែក​ទាំង​2ប្រភេទ​នេះ សុទ្ធ​តែ​អាច​បញ្ចេញ​ពន្លឺ​ត្រជាក់​ដូច​គ្នា​។ នោះ​គឺ​ដោយ​សារ​ក្នុង​ពេល​បញ្ចេញ​ពន្លឺ​ ថាម​ពល​ភាគ​ច្រើន​ត្រូវ​បាន​​អំពិល​អំពែក​បំប្លែង​ទៅ​​ជា​ពន្លឺ ពោលគឺ​មិនមែន​បំប្លែង​ទៅ​ជា​ថាម​ពល​ដូច​ប្រភព​ពន្លឺ​សិប្បនិម្មិត​ផ្សេងៗ​នោះទេ​។​

ពន្លឺ​របស់​អំពិលអំពែក ត្រូវ​បាន​បញ្ចេញ​ពី​ផ្នែក​ខាង​ក្រោម​ក្នុង​ពោះ​របស់​វា។ ពេល​ថ្ងៃ ពោះ​​របស់​វា​មាន​ពណ៌​ប្រផេះ​លាយ​ស ហើយ​នៅ​ពេល​យប់​ ទើប​វា​អាច​បញ្ចេញ​ពន្លឺ​ស្រទន់​មក​ខាង​ក្រៅ​។ ខាង​ក្នុង​ស្រទាប់​ស្បែក​ពោះ​ គឺជា​ជួរ​នៃ​កោសិកា​ដែល​អាច​បញ្ចេញ​ពន្លឺ ហើយស្រទាប់​​ផ្នែក​ខាង​ក្នុង​បង្អស់គឺជា​កោសិកា​​ចំណាំង​ប្លាត ដែល​មាន​មុខ​ងារ​ដូចទៅ​នឹង​កញ្ចក់​ ជួយ​បញ្ចាំង​ពន្លឺ​ចេញ​ទៅ​ក្រៅ​។

អំពិល​អំពែក​ បញ្ចេញ​ពន្លឺ​បាន​ក៏ដោយ​សារ​ការ​ប្រតិ​កម្ម​ធាតុ​គីមី​នៅ​ខាងក្នុង​រាងកាយ​របស់​ពួក​វា​ ដែល​គេ​ហៅ​ថា ពន្លឺ​ជីវសាស្ត្រ​ bioluminescence។

បណ្ដា​កោសិកា luminescent មាន​ផ្ទុកសារ​ជាតិ​ luciferin និង luciferase។ នៅ​ពេល​គេ​ផ្ដាច់​សារ​ធាតុ​ទាំង​2នេះ​ចេញ​ពីគ្នា ពួក​វា​នឹង​មិន​អាច​បញ្ចេញ​ពន្លឺ​នោះ​ទេ​។ ប៉ុន្តែ ពេល​ដាក់​វា​នៅ​ក្បែរ​គ្នា​ luciferase នឹង​ជម្រុញ​ឱ្យ​មាន​អុក​ស៊ីត​កម្ម​នៅ​លើ​សារ​ធាតុ luciferin (ដំណើរ​ការ​ប្រើ​អុកស៊ីហ្សែន​ដើម្បី​ដុត​សារ​ធាតុ lucifenrin)។ ដំណើរ​ការ​អុក​ស៊ីត​កម្មនេះ បង្កើត​​បាន​ជា​ពន្លឺ​។

ក្រៅ​ពី​អំពិល​អំពែក សត្វ​មួយ​ចំនួន​ផ្សេង​ទៀត​ ក៏​អាច​បញ្ចេញពន្លឺ​ ដូចជា​សត្វ​ ​jellyfish ក្នុង​សមុទ្រ​ជា​ដើម។ អ្នក​វិទ្យា​សាស្ត្រ​និយាយ​ថា សូម្បី​តែ​មនុស្ស​ក៏​អាច​បញ្ចេញ​ពន្លឺ​ពី​រាងកាយ​ ប៉ុន្តែ​​ពន្លឺ​នេះ​ខ្សោយ​ពេក មិន​អាច​ឱ្យ​យើង​មើល​ឃើញ​នឹង​ភ្នែក​ទទេ។ នេះ​គឺជា​ដំណើរ​ការ​នៃ​ប្រតិ​កម្ម​របស់​​ជីវ​គីមី​។

ភាព​សុខ​គ្នា​រវាង​ការ​បញ្ចេញ​ពន្លឺ​នៃ​អំពូល​ភ្លើង និង​ការ​បញ្ចេញ​ពន្លឺ​ពី​សត្វ​អំពិល​អំពែក៖

ភាព​សុខ​គ្នា​រវាង​ការ​បញ្ចេញ​ពន្លឺ​នៃ​អំពូល​ភ្លើង និង​ការ​បញ្ចេញ​ពន្លឺ​ពី​សត្វ​អំពិល​អំពែក គឺ​នៅ​ត្រង់​ថា អំពូល​ភ្លើង​បញ្ចេញកំដៅ​ខ្លាំង​នៅ​ពេល​វា​បញ្ចេញ​​ពន្លឺ​ ចំណែក​អំពិល​អំពែក​វិញ វា​បញ្ចេញពន្លឺ​ត្រជាក់​ ដោយ​សារ​ថាម​ពល​ដែល​ប្រើ​ប្រាស់​ក្នុង​​ការ​បញ្ចេញ​​ពន្លឺ​គឺ​មាន​កម្រិត​ទាប។ ប៉ុន្តែ បើ​សិន​វា​បញ្ចេញ​កំដៅ​ខ្លាំង នោះ​អំពិល​អំពែក​ប្រាកដ​ជា​មិន​អាច​រស់​បាន​នោះ​ទេ​។

អំពិល​អំពែក​អាច​គ្រប់​គ្រង​ការ​បញ្ចេញ​ពន្លឺ​នេះ​បាន​ដោយ​ខ្លួន​ឯង។ វា​ចាប់​ផ្ដើម ឬ​បញ្ចប់​ការ​បញ្ចេញ​ពន្លឺ​ដោយការ​បន្ថែម​ ឬ​បន្ថយ​កម្រិត​អុក​ស៊ីហ្សែន​​ទៅ​ក្នុង​ដំណើរ​ការ​នៃ​ប្រតិ​​កម្ម​ជីវ​គីមី ​ដូច​បាន​រៀប​រាប់​ខាង​លើ។

សារ​ព័ត៌មាន​ Science World Report ដក​ស្រង់​របាយ​ការណ៍​មួយ​ដែល​ចុះ​ផ្សាយ​នៅ​លើ​ទស្សនាវដ្ដី Physical Review Letters ឱ្យ​ដឹង​ថា​ ក្រុម​អ្នក​វិទ្យា​សាស្ត្រ​បាន​ប្រើប្រាស់​បច្ចេក​ទេសថត​ CT (COMPUTER TOMOGRAPHY) និង​មីក្រូ​ទស្សន៍​កាំរស្មី​អ៊ិច បាន​រក​ឃើញ​ថា អំពិល​អំពែក​អាច​បង្វែរ​ទិស​របស់អុក​​ស៊ីហ្សែនដែល​ប្រើ​ប្រាស់​សម្រាប់​មុខ​ងារ​ផ្សេង​ៗ​របស់​កោសិកា​ ដោយ​ទាញ​អុក​ស៊ីហ្សែន​នោះ​ចូល​ទៅ​ខាងក្នុង​នៃ​ដំណើរ​ការ​ប្រតិ​កម្ម​ ហើយ​បំបែក​សារ​ធាតុ ​luciferin។ ក្នុង​អំឡុង​ពេល​នេះ កម្រិត​នៃ​ការ​ប្រើប្រាស់​អុក​ស៊ីហ្សែន​ក្នុង​កោសិកា​ ត្រូវ​ថយ​ចុះ ធ្វើ​ឱ្យ​ដំណើរ​ការ​ផលិត​ថាម​ពល​ត្រូវ​យឺត​មក​វិញ​។

សត្វ​ល្អិត​មួយ​ចំនួន​ធំ ពុំ​មាន​សួត​នោះ​ទេ ពួកវា​យក​អុក​ស៊ីហ្សែន​ចូល​ទៅ​ខាង​ក្នុង​រាងកាយ​តាម​រយៈរន្ធ​តូច​ៗ​ជា​ច្រើន​ ដែល​ត​ភ្ជាប់​គ្នា​ ដែល​ហៅ​ថា រន្ធ​ខ្យល់ (tracheoles)។ រហូត​មក​ដល់​បច្ច្ចប្បន្ន អ្នក​វិទ្យា​សាស្ត្រ​មិន​ទាន់​យល់​ច្បាស់​អំពី​វិធី​ដែល​អំពិល​អំពែក​ធ្វើ​ឱ្យ​ពន្លឺ​មាន​សភាព​ភ្លឹបភ្លែតៗ​ក្នុង​ល្បឿន​លឿន​ជាង​ធម្មតា​នៅ​ឡើយ​ ខណៈដែល​សាច់ដុំ​គ្រប់​គ្រងបរិមាណ​អុកស៊ី​ហ្សែន ដំណើរ​ការ​យឺត។

ការ​បក​ស្រាយ​បច្ចុប្បន្ន​ដែល​ទទួល​បាន​ការ​គាំទ្រ​ច្រើន​បំផុត​នោះ​គឺថា ឧស្ម័ន NO (Nitric Oxide) មាន​តួនាទី​សំខាន់​ក្នុង​ការ​ចាត់​ចែង​ពន្លឺ​។ នៅ​ពេល​អំពូល​ភ្លើង​នៃ​អំពិល​អំពែក​ត្រូវ​បិទ ក៏​ជា​ពេល​ដែល​ NO មិន​ត្រូវ​បាន​ផលិត​។ ក្នុង​ករណី​នេះ បរិមាណ​នៃអុក​ស៊ីហ្សែន​ចូល​ទៅ​កាន់​​កោសិកា​ពន្លឺ​ ​ត្រូវ​បាន​ភ្ជាប់​ទៅនឹង​ផ្ទៃ​​នៃ​កោសិកា​ mitochondria (កោសិកា​ដែលមាន​មុខ​ងារ​ផលិត​ថាម​ពល​ឱ្យ​កោសិកា​ដទៃ) ដូច្នេះ វា​នឹង​មិន​មាន​អុក​ស៊ីហ្សែន​សម្រាប់ដំណើរ​ការ​ប្រតិ​កម្ម​បញ្ចេញ​ពន្លឺ​។

វត្តមាន​របស់​ឧស្ម័ន NO ក្នុង​កោសិកា​បញ្ចេញ​ពន្លឺ​ អនុញ្ញាត​ឱ្យ​អុក​ស៊ីហ្សែន​ចូល​រួម​ក្នុង​ដំណើរ​ការ​ប្រតិកម្ម​បញ្ចេញ​ពន្លឺ​ ដោយ​សារ​តែ​ NO ត្រូវ​បាន​ភ្ជាប់​ទៅ​កាន់​កោសិកា​ផលិត​ថាម​ពល ជំនួស​ឱ្យ​អុក​ស៊ីហ្សែន។ តាម​ធម្មតា​ ឧស្ម័ន NO តែង​ត្រូវ​បាន​រំលាយ​យ៉ាង​លឿន ដូច្នេះទើប​នៅ​ពេល​ NO មិន​ត្រូវ​បាន​ផលិតបន្ថែម​ទៀត អុក​ស៊ីហ្សែន​នឹង​ត្រូវ​បាន​កោសិកា​ផលិត​ថាម​ពល​ចាប់​ទុក​ បែប​នេះនឹង​មិន​មាន​អុក​ស៊ីហ្សែន​សម្រាប់​ដំណើរ​ការ​ប្រតិ​កម្ម​បញ្ចេញ​ពន្លឺ​ទៀត ដូច្នេះក៏​ធ្វើ​ឱ្យ​ពន្លឺ​មាន​សភាព​ភ្លឹប​ភ្លែត​ៗ​៕

ប្រភព៖ សារ​ព័ត៌មាន​បរទេស